Οι δημότες πληρώνουν… αλλά τι παίρνουν;

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ (ΡΕΠΟΡΤΑΖ) ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΒΕΡΟΙΑ" (6/4/26)

Σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των δημοτικών τελών που καταβάλλουν οι πολίτες και της πραγματικής αξίας των υπηρεσιών που λαμβάνουν αναδεικνύει πρόσφατη πανελλαδική αξιολόγηση για την ανταποδοτικότητα των δήμων. Τα στοιχεία αυτά φωτίζουν μια κρίσιμη πτυχή της καθημερινότητας των νοικοκυριών και φέρνουν στο προσκήνιο ερωτήματα για τη διαχείριση των πόρων σε τοπικό επίπεδο, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ημαθία.

Στον Δήμο Βέροιας, η εικόνα είναι ενδεικτική της κατάστασης που επικρατεί σε πολλούς δήμους της χώρας. Με βαθμό ανταποδοτικότητας 49,9%, ο δήμος κατατάσσεται στην 82η θέση πανελλαδικά, σε σύνολο 332 Δήμων. Οι δημότες καλούνται να πληρώνουν κατά μέσο όρο 2,20 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο για βασικές υπηρεσίες, όπως η καθαριότητα και ο ηλεκτροφωτισμός. Ωστόσο, σύμφωνα με την αποτίμηση των επιδόσεων, η πραγματική αξία αυτών των υπηρεσιών υπολογίζεται σε 1,32 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Η διαφορά των 0,88 ευρώ μεταφράζεται σε μια αισθητή οικονομική επιβάρυνση, η οποία γίνεται ακόμη πιο σημαντική σε ετήσια βάση για τα νοικοκυριά.

Ακόμη πιο επιβαρυμένη εμφανίζεται η εικόνα στον Δήμο Νάουσας. Με δείκτη ανταποδοτικότητας μόλις 39,2% και κατάταξη στην 187η θέση, ο δήμος συγκαταλέγεται στις χαμηλότερες θέσεις της χώρας. Οι δημότες πληρώνουν κατά μέσο όρο 1,88 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ενώ η εκτιμώμενη αξία των παρεχόμενων υπηρεσιών δεν ξεπερνά τα 0,96 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες καταβάλλουν σχεδόν τα διπλάσια χρήματα από την αξία των υπηρεσιών που λαμβάνουν, γεγονός που εντείνει τον προβληματισμό για την αποδοτικότητα των δημοτικών λειτουργιών.

Σε καλύτερη, αλλά όχι ικανοποιητική θέση βρίσκεται ο Δήμος Αλεξάνδρειας. Με ποσοστό ανταποδοτικότητας 53,5% και 58η θέση στην πανελλαδική κατάταξη, παρουσιάζει τη μικρότερη απόκλιση μεταξύ των τριών δήμων της Ημαθίας. Η μέση ετήσια χρέωση ανέρχεται στα 1,78 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ενώ η αντίστοιχη αξία των υπηρεσιών υπολογίζεται σε 1,16 ευρώ. Παρά τη συγκριτικά καλύτερη εικόνα, η διαφορά των 0,62 ευρώ ανά τετραγωνικό εξακολουθεί να δείχνει ότι οι δημότες πληρώνουν περισσότερα από όσα αντιστοιχούν στις υπηρεσίες που λαμβάνουν.

Η έννοια της ανταποδοτικότητας αποτελεί βασικό δείκτη αξιολόγησης της σχέσης μεταξύ δημοτικών τελών και παρεχόμενων υπηρεσιών. Σε μια ιδανική περίπτωση, το ποσοστό θα έπρεπε να προσεγγίζει ή και να υπερβαίνει το 100%, κάτι που θα σήμαινε ότι οι πολίτες πληρώνουν δίκαια ή και λιγότερο από την αξία των υπηρεσιών που λαμβάνουν. Ωστόσο, στην πράξη, τα ποσοστά που καταγράφονται στους περισσότερους δήμους της χώρας —και ειδικά στην Ημαθία— απέχουν σημαντικά από αυτό το σημείο ισορροπίας.

Οι λόγοι πίσω από αυτές τις αποκλίσεις μπορεί να είναι πολλαπλοί. Από τη μία πλευρά, η αυξημένη δαπάνη για τη λειτουργία υπηρεσιών καθαριότητας και φωτισμού, η ενεργειακή κρίση και το κόστος συντήρησης υποδομών επιβαρύνουν τους δημοτικούς προϋπολογισμούς. Από την άλλη, ζητήματα οργάνωσης, αποδοτικότητας και αξιοποίησης πόρων ενδέχεται να επηρεάζουν αρνητικά το τελικό αποτέλεσμα. Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και βαθιά διοικητικό.

Τα ευρήματα της αξιολόγησης αναμένεται να τροφοδοτήσουν τον δημόσιο διάλογο σε τοπικό επίπεδο, καθώς οι πολίτες γίνονται ολοένα και πιο ευαισθητοποιημένοι απέναντι στη σχέση κόστους και ποιότητας υπηρεσιών. Η ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια, καλύτερη διαχείριση και δικαιότερη κατανομή των βαρών φαίνεται να αποτελεί κοινό αίτημα.

Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι αν και κατά πόσο οι δήμοι μπορούν να προχωρήσουν σε ουσιαστικές βελτιώσεις, ώστε να περιοριστούν οι αποκλίσεις και να αποκατασταθεί μια πιο ισορροπημένη σχέση μεταξύ των χρημάτων που καταβάλλουν οι πολίτες και των υπηρεσιών που λαμβάνουν. Για τους δημότες της Βέροιας, της Νάουσας και της Αλεξάνδρειας, το ζήτημα αυτό δεν είναι απλώς στατιστικό — είναι άμεσα συνδεδεμένο με την καθημερινότητά τους.

Η γενικότερη εικόνα και η πρωτιά των Τρικάλων

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μελέτη που συνδύασε στατιστική ανάλυση και δημοσιονομικά δεδομένα καταγράφει πόσο οι δήμοι επιστρέφουν στους πολίτες τα χρήματα που εισπράττουν μέσω δημοτικών τελών, δημοτικού φόρου και τέλους ακίνητης περιουσίας. Τη μελέτη εκπόνησε ο τοπογράφος μηχανικός και στατιστικολόγος Νίκος Καρδούλας, με στόχο να προσδιοριστεί η ανταποδοτικότητα των υπηρεσιών των δήμων προς τα νοικοκυριά.

Η έρευνα έδειξε ότι μόλις 14 από τους 332 δήμους της χώρας παρέχουν υπηρεσίες που αξίζουν τα χρήματα που εισπράττουν, ενώ σε όλους τους υπόλοιπους τα νοικοκυριά πληρώνουν περισσότερα από όσα πραγματικά λαμβάνουν. Ο Δήμος Τρικκαίων αναδείχθηκε κορυφαίος, με 100% βαθμό ανταποδοτικότητας, ενώ ακολουθούν δήμοι όπως η Τανάγρα, το Αγρίνιο και η Ελευσίνα με ποσοστά μεταξύ 74% και 93%. Στον αντίποδα, ο Δήμος Ύδρας βρίσκεται στην τελευταία θέση με μόλις 6,3% ανταποδοτικότητα, καθιστώντας τον και τον ακριβότερο δήμο για τα νοικοκυριά.

Η ανάλυση αποκάλυψε ότι η τιμή δεν συνδέεται απαραίτητα με την ποιότητα των υπηρεσιών. Αντίθετα, αρκετοί από τους πιο ακριβούς δήμους προσφέρουν χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες, ενώ ορισμένοι οικονομικοί δήμοι εμφανίζουν υψηλή ανταποδοτικότητα. Αυτό καταρρίπτει τον μύθο ότι «ό,τι πληρώνεις, παίρνεις» και θέτει στο επίκεντρο τη διαφάνεια και την αποδοτικότητα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η μελέτη αξιοποίησε στοιχεία που συλλέγονται ετησίως από τους δήμους στο Υπουργείο Εσωτερικών μέσω του διαδικτυακού κόμβου deiktesOTA.gov.gr, όπου οι δήμοι απαντούν σε περισσότερες από 670 ερωτήσεις για την οργάνωση και διακυβέρνησή τους, την οικονομική διαχείριση, τις υπηρεσίες καθαριότητας, ανακύκλωσης, φωτισμού, καθώς και για ψηφιακές υποδομές και πολιτική προστασία. Για τους δήμους που δεν υπέβαλαν πλήρη στοιχεία, αντλήθηκαν πληροφορίες από άλλες δημόσιες βάσεις δεδομένων.

Χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της Περιβάλλουσας Ανάλυσης Δεδομένων (DataEnvelopmentAnalysis) και γραμμική παλινδρόμηση, υπολογίστηκε η «αναμενόμενη χρέωση» των νοικοκυριών για τις υπηρεσίες που πραγματικά λαμβάνουν και η διαφορά της με την πραγματική επιβάρυνση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο σταθμισμένος μέσος όρος της πανελλαδικής ανταποδοτικότητας είναι μόλις 45,6%.

Η μελέτη εστίασε και στους μεγαλύτερους σε πληθυσμό δήμους, όπου παρατηρήθηκε ότι δήμοι με υψηλά δημοτικά τέλη δεν προσφέρουν τις καλύτερες υπηρεσίες, ενώ μερικοί φθηνοί δήμοι βρίσκονται στην κορυφή της κατάταξης όσον αφορά την ανταποδοτικότητα. Η ανάλυση των 50 ακριβότερων δήμων έδειξε ότι η πανελλαδική τους κατάταξη ως προς την ανταποδοτικότητα κυμαίνεται από την 55η έως και την 332η θέση, επιβεβαιώνοντας τη μεγάλη απόκλιση μεταξύ κόστους και παροχών.

Με δεδομένες τις αλλαγές που προγραμματίζονται από το 2027, με την ενοποίηση του ΔΦ και του ΤΑΠ σε ένα νέο Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης, η μελέτη προτείνει την επιβολή πλαφόν στις εισπράξεις κάθε δήμου από τα νοικοκυριά. Το όριο θα βασίζεται στο ποσό που θα έπρεπε να καταβάλλεται το 2026, προσαυξημένο κατά 25%, και θα αναπροσαρμόζεται ανάλογα με τη βελτίωση της απόδοσης των δήμων στα επόμενα χρόνια.

Συμπερασματικά, η έρευνα αναδεικνύει την αναγκαιότητα μιας πιο δίκαιης σχέσης μεταξύ κόστους και υπηρεσιών, δίνοντας στους πολίτες τα απαραίτητα εργαλεία για να αξιολογούν τη διαχείριση των δημοτικών πόρων και την ποιότητα ζωής στις κοινότητές τους. Τα στοιχεία αυτά αναμένεται να γίνουν βασικό εργαλείο λήψης αποφάσεων για πολιτικές διαφάνειας και οικονομικής αποδοτικότητας σε όλη τη χώρα.

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ (ΡΕΠΟΡΤΑΖ) ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΒΕΡΟΙΑ" (6/4/26)