Μία κάλπη, ένας νικητής - Η κατάργηση του 2ου γύρου και οι νέες ισορροπίες στους Δήμους - Τι δείχνουν Νάουσα και Βέροια

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ (ΡΕΠΟΡΤΑΖ) ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΒΕΡΟΙΑ" (15/06/26)

Στο επίκεντρο των αλλαγών βρίσκεται το εκλογικό σύστημα, το οποίο μετασχηματίζεται ριζικά: καταργείται ο δεύτερος γύρος και εισάγεται ένα νέο μοντέλο εκλογής από την πρώτη Κυριακή, με ενισχυμένη λογική «εναλλακτικής ψήφου». Η αλλαγή αυτή, σύμφωνα με την κυβέρνηση, αποσκοπεί στη μείωση του κόστους, στην απλοποίηση της διαδικασίας και στην ενίσχυση της συμμετοχής.

Ωστόσο, πέρα από την τεχνική διάσταση, η μεταρρύθμιση αυτή επηρεάζει βαθιά τον πολιτικό ανταγωνισμό σε τοπικό επίπεδο, μεταβάλλοντας τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι συμμαχίες, οι ισορροπίες και οι στρατηγικές των αυτοδιοικητικών συνδυασμών.

Η εκλογή από την πρώτη Κυριακή και το νέο πολιτικό περιβάλλον

Με βάση το νέο πλαίσιο, οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες εκλέγονται σε μία και μόνο εκλογική διαδικασία. Αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό, ενεργοποιείται μηχανισμός μεταφοράς προτιμήσεων, όπου οι ψηφοφόροι έχουν δηλώσει και δεύτερη επιλογή στο ψηφοδέλτιο τους.

Η λογική αυτή μεταφέρει το εκλογικό βάρος από τη «σύγκρουση δύο γύρων» σε μια ενιαία αναμέτρηση, όπου η στρατηγική ψήφος αποκτά πιο σύνθετο χαρακτήρα. Οι συνδυασμοί δεν στοχεύουν μόνο στην πρώτη θέση, αλλά και στο πώς θα τοποθετηθούν ως δεύτερη επιλογή για ψηφοφόρους άλλων παρατάξεων.

Αυτό δημιουργεί ένα νέο πολιτικό περιβάλλον, στο οποίο οι μικρότεροι συνδυασμοί αποκτούν ενισχυμένο ρόλο, καθώς οι δεύτερες προτιμήσεις τους μπορούν να καθορίσουν τον τελικό νικητή.

Το επικρατέστερο όριο εκλογής θα είναι το 42%, με στόχο ένα νέο σύστημα εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών, το οποίο ολοκληρώνει την εκλογή σε ένα γύρο.

Η νέα διαδικασία προβλέπει πως ο πολίτης θα ψηφίζει κανονικά όπως ψήφιζε έως τώρα, καθώς θα επιλέγει το ψηφοδέλτιο της αρεσκείας του και θα σταυρώνει τους δημοτικούς ή περιφερειακούς συμβούλους του συνδυασμού.

Η καινοτομία είναι ότι στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου θα μπορεί να σταυρώσει, εφόσον θέλει, και έναν από τους υπόλοιπους συνδυασμούς / υποψηφίους δημάρχους – περιφερειάρχες ως εναλλακτική ψήφο.

Ουσιαστικά με αυτόν τον τρόπο θα διεξάγεται αυτόματα ο… δεύτερος γύρος των εκλογών, στην περίπτωση που ένας συνδυασμός δεν καταφέρει να φτάσει το ποσοστό εκλογής.

Η Νάουσα ως χαρακτηριστική περίπτωση οριακής αναμέτρησης

Οι δημοτικές εκλογές του 2023 στον Δήμο Νάουσας αποτελούν ένα ιδιαίτερα χρήσιμο παράδειγμα για την κατανόηση του πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα σύστημα χωρίς δεύτερο γύρο.

Στον πρώτο γύρο, ο Νικόλαος Καρανικόλας κατέγραψε ποσοστό 39,86%, ενώ ο Νικόλαος Κουτσογιάννης ακολούθησε με 34,22%. Η διαφορά μεταξύ των δύο υποψηφίων ήταν σχετικά μικρή, αφήνοντας ανοιχτό το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου.

Στην τελική αναμέτρηση, ο Κουτσογιάννης κατάφερε να ανατρέψει το αποτέλεσμα και να εκλεγεί δήμαρχος, αξιοποιώντας τη μετακίνηση ψηφοφόρων από τους αποκλεισμένους συνδυασμούς.

Αν εφαρμοζόταν σύστημα εναλλακτικής ψήφου, η διαδικασία θα ήταν διαφορετική αλλά η πολιτική ουσία θα παρέμενε παρόμοια: οι ψήφοι των μικρότερων συνδυασμών —όπως του Αθανάσιου Τσίτση (6,36%) και του Γρηγόρη Μαρκοβίτη (19,56%)— θα μεταφέρονταν βάσει των δηλωμένων δεύτερων επιλογών.

Σε ένα τέτοιο υποθετικό σενάριο, η ανάλυση δείχνει ότι ο Καρανικόλας θα χρειαζόταν σημαντικό πλεονέκτημα στις μεταφερόμενες ψήφους για να ανατρέψει τη διαφορά. Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η «δεύτερη προτίμηση» δεν ταυτίζεται απόλυτα με τη συμπεριφορά του δεύτερου γύρου.

Σε έναν δεύτερο γύρο, οι ψηφοφόροι καλούνται να επιλέξουν μεταξύ δύο συγκεκριμένων υποψηφίων. Αντίθετα, σε σύστημα προτιμησιακής ψήφου, η επιλογή γίνεται εξαρχής και ενδέχεται να επηρεάζεται διαφορετικά, καθώς δεν υπάρχει η δυναμική της τελικής αναμέτρησης.

Για τον λόγο αυτό, ενώ η ιστορική εμπειρία του δεύτερου γύρου αποτελεί ισχυρή ένδειξη πολιτικής τάσης, δεν μπορεί να μετατραπεί σε απόλυτο μαθηματικό συμπέρασμα. Το πιθανότερο σενάριο παραμένει ότι ο Κουτσογιάννης θα είχε ισχυρές πιθανότητες νίκης, χωρίς όμως αυτό να μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο.

Η Βέροια και η λογική της καθαρής πλειοψηφίας

Σε αντίθεση με τη Νάουσα, ο Δήμος Βέροιας στις εκλογές του 2023 παρουσίασε μια σαφή και ισχυρή εκλογική εικόνα.

Ο Κωνσταντίνος Βοργιαζίδης συγκέντρωσε περίπου 58,6% στον πρώτο γύρο, εξασφαλίζοντας άνετη επικράτηση. Το ποσοστό αυτό, ακόμη και στο πλαίσιο του νέου συστήματος, θα οδηγούσε σε εκλογή χωρίς την ανάγκη ενεργοποίησης διαδικασίας μεταφοράς προτιμήσεων.

Με άλλα λόγια, σε περιπτώσεις όπου υπάρχει καθαρή πλειοψηφία, ο νέος Κώδικας δεν αλλάζει ουσιαστικά το αποτέλεσμα. Η εκλογή ολοκληρώνεται από την πρώτη καταμέτρηση, χωρίς δεύτερο στάδιο και χωρίς ανακατανομή ψήφων.

Η Βέροια, επομένως, λειτουργεί ως παράδειγμα σταθερότητας μέσα σε ένα νέο εκλογικό πλαίσιο: οι ισχυρές πλειοψηφίες παραμένουν αμετάβλητες, ενώ οι αλλαγές αφορούν κυρίως τις οριακές αναμετρήσεις.

Όσον αφορά τον Δήμο Αλεξάνδρειας, υπήρχε μόνο μία υποψηφιότητα, αυτή του Δημάρχου Παναγιώτη Γκυρίνη, καθώς δεν εγκρίθηκαν  οι συνδυασμοί της καςΚουρκουτά και του κ. Σιδηρόπουλου.

Οι νέες στρατηγικές των αυτοδιοικητικών συνδυασμών

Η κατάργηση του δεύτερου γύρου αναγκάζει τις δημοτικές παρατάξεις να αναπροσαρμόσουν ριζικά τη στρατηγική τους.

Στο παλαιό σύστημα, ένας συνδυασμός μπορούσε να ελπίζει σε ανατροπή μέσω συμμαχιών μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου. Πλέον, αυτή η δυνατότητα δεν υπάρχει. Η εκλογική στρατηγική πρέπει να είναι ολοκληρωμένη από την πρώτη στιγμή.

Αυτό σημαίνει ότι:

- οι συνδυασμοί θα επιδιώκουν ευρύτερες προεκλογικές συμμαχίες

- θα ενισχύεται ο ρόλος των ισχυρών τοπικών προσωπικοτήτων

- η προεκλογική καμπάνια θα στοχεύει και σε «δεύτερες προτιμήσεις» ψηφοφόρων

- η πολιτική πόλωση μπορεί να μειωθεί σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά να αυξηθεί η στρατηγική ψήφος

Ταυτόχρονα, οι μικρότεροι συνδυασμοί αποκτούν αναβαθμισμένο ρόλο, καθώς οι δεύτερες επιλογές τους μπορούν να λειτουργήσουν ως καθοριστικός παράγοντας για το τελικό αποτέλεσμα.

Επιπτώσεις στη συμμετοχή και στη λειτουργία της δημοκρατίας

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της μεταρρύθμισης είναι η ενίσχυση της συμμετοχής. Στους δεύτερους γύρους παραδοσιακά παρατηρείται σημαντική μείωση της προσέλευσης, γεγονός που δημιουργεί ζητήματα αντιπροσωπευτικότητας.

Με την κατάργηση του δεύτερου γύρου, η εκλογική διαδικασία ολοκληρώνεται σε μία ημέρα, κάτι που θεωρητικά ενισχύει τη συμμετοχή και μειώνει την εκλογική κόπωση.

Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα της κατανόησης του νέου συστήματος από το εκλογικό σώμα. Η εναλλακτική ψήφος απαιτεί πιο σύνθετη σκέψη από τον πολίτη, καθώς καλείται να ιεραρχήσει προτιμήσεις και όχι απλώς να επιλέξει έναν υποψήφιο.

Πολιτικός ανταγωνισμός στην τοπική αυτοδιοίκηση

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί απλώς μια θεσμική αναθεώρηση, αλλά μια ουσιαστική αλλαγή του τρόπου με τον οποίο διεξάγεται ο πολιτικός ανταγωνισμός στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Οι περιπτώσεις της Νάουσας και της Βέροιας δείχνουν δύο διαφορετικές εκλογικές πραγματικότητες: από τη μία πλευρά οι οριακές αναμετρήσεις, όπου η μετακίνηση ψήφων είναι καθοριστική, και από την άλλη οι καθαρές πλειοψηφίες, όπου το αποτέλεσμα παραμένει σταθερό.

Το κοινό στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η πρώτη κάλπη αποκτά πλέον καθοριστικό χαρακτήρα. Οι εκλογές δεν εξελίσσονται σε δύο στάδια, αλλά συμπυκνώνονται σε μία ενιαία αναμέτρηση, όπου η στρατηγική, οι συμμαχίες και οι δεύτερες προτιμήσεις των ψηφοφόρων αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η αυτοδιοίκηση εισέρχεται σε μια διαφορετική εποχή πολιτικής λογικής, όπου η αβεβαιότητα των ανατροπών περιορίζεται, αλλά η πολυπλοκότητα της εκλογικής στρατηγικής αυξάνεται σημαντικά.

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ (ΡΕΠΟΡΤΑΖ) ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ "ΒΕΡΟΙΑ" (15/06/26)